Siódma pieczęć (film)

Siódma pieczęć

Det sjunde inseglet

Logo filmu Siódma pieczęć (1957).
Gatunek	dramat fantasy
Data premiery	16 lutego 1957 1959 (Polska)
Kraj produkcji	Szwecja
Język	szwedzki
Czas trwania	96 minut
Reżyseria	Ingmar Bergman
Scenariusz	Ingmar Bergman
Główne role	Max von Sydow, Gunnar Björnstrand, Bengt Ekerot, Nils Poppe
Muzyka	Erik Nordgren
Zdjęcia	Gunnar Fischer
Scenografia	Per Axel Lundgren
Produkcja	Allan Ekelund
Dystrybucja	Svensk Filmindustri Gutek Film

Kościół w Täby – Śmierć grająca w szachy pędzla Albertusa Pictora (1440-1507). Tym właśnie malowidłem inspirował się Ingmar Bergman kręcąc Siódmą pieczęć

Ingmar Bergman i Bengt Ekerot podczas kręcenia filmu

Siódma pieczęć (szw. Det sjunde inseglet) – szwedzki film fabularny z 1957 roku, nominowany do Złotej Palmy w Cannes w 1957. Na tym samym festiwalu Ingmar Bergman otrzymał za Siódmą pieczęć nagrodę specjalną jury.

Polska premiera miała miejsce w roku 1959. Film ponownie został wprowadzony do polskich kin 5 stycznia 2007. Siódma pieczęć jest przekrojowym obrazem w twórczości Bergmana, splatającym wątki z jego dramatów psychologicznych, zawiera również elementy komediowe. Dzieło to, zapisując się w kanonie światowego kina, ugruntowało pozycję Ingmara Bergmana wśród największych reżyserów kina autorskiego.

W roku 1995, w stulecie narodzin kina, obraz Bergmana znalazł się na watykańskiej liście 45 filmów fabularnych, które propagują szczególne wartości religijne, moralne lub artystyczne.

Fabuła

Akcja filmu rozgrywa się w średniowiecznej Szwecji ogarniętej zarazą. Rycerz Antonius Block oraz jego cyniczny giermek Jöns powracają z wypraw krzyżowych i zastają swój kraj zdewastowany przez plagę i religijną histerię. Wkrótce po powrocie rycerz spotyka Śmierć, która przybywa po jego duszę. Block, chcąc odwlec swój los, rzuca jej wyzwanie – rozgrywkę szachową, wierząc, że dopóki gra trwa, dopóty pozostanie przy życiu.

W trakcie podróży przez zniszczony kraj, rycerz i jego giermek napotykają wędrowną trupę aktorów – Jofa, jego żonę Mię i ich małego syna Mikaela, a także aktora i zarządcę trupy Jonasa Skata. Jof, człowiek prostoduszny i pełen wiary, ma wizję Maryi prowadzącej małego Jezusa. Jego żona przyjmuje to z pobłażliwym uśmiechem.

W kolejnych scenach Antonius odwiedza kościół, gdzie fresk przedstawiający Taniec Śmierci (Danse Macabre) doprowadza do refleksji nad sensem życia i religijności. W konfesjonale, nieświadomy, że spowiada się samej Śmierci, Block wyznaje pragnienie dokonania choćby jednego sensownego czynu, który nada znaczenie jego istnieniu. Podczas rozmowy zdradza taktykę szachową, która ma zapewnić mu przewagę – wkrótce odkrywa, że to Śmierć podsłuchała jego plan.

Na dalszym etapie wędrówki Jöns ratuje niemą dziewczynę przed gwałtem ze strony teologa Ravalda – tego samego, który przed laty nakłonił Blocka do udziału w krucjacie, a obecnie jest złodziejem. Dziewczyna dołącza do kompanii jako służąca. Grupa trafia do miasta, gdzie odbywa się przedstawienie aktorów. W tym samym czasie Skat uwodzi żonę kowala Ploga – Lisę – i ucieka z nią do lasu. Ich spektakl zostaje przerwany przez procesję biczowników głoszących pokutę i sąd ostateczny.

W karczmie Raval podburza gości do napaści na Jofa, ale zostaje powstrzymany przez Jönsa, który tnie go w twarz. Po tych wydarzeniach do rycerza dołączają Jof, Mia, ich dziecko, Jöns i niemowa. Podczas wspólnego pikniku z Mią, Antonius przeżywa chwilę ukojenia i radości, którą zapowiada, że zapamięta do końca życia.

Block zaprasza całą grupę do swojego zamku jako schronienia przed zarazą. W lesie spotykają Skata i Lisę – kobieta wraca do Ploga, a Skat udaje samobójstwo. Gdy nocuje na drzewie, pojawia się Śmierć i ścina je, kończąc jego los.

Spotykając ponownie skazaną na spalenie dziewczynę oskarżoną o konszachty z diabłem, Antonius próbuje za jej pośrednictwem dowiedzieć się czegoś o zaświatach. Dziewczyna, ogarnięta szaleństwem i przerażeniem, nie potrafi odpowiedzieć. Rycerz podaje jej zioła, aby ulżyć w cierpieniu.

W końcowych scenach Jof widzi rycerza grającego w szachy ze Śmiercią i rozumie, że czas uciekać. Ucieka z rodziną, a Block świadomie zajmuje Śmierć rozmową, by umożliwić im ucieczkę. Mimo że rycerz przewraca szachownicę, Śmierć odtwarza układ i kończy grę, ogłaszając zwycięstwo. Pyta Blocka, czy dokonał tego jednego znaczącego czynu. Rycerz odpowiada, że tak – umożliwił ucieczkę niewinnej rodzinie.

W zamku Block spotyka swoją żonę, a cała grupa spożywa ostatnią wieczerzę. Po chwili zjawia się Śmierć. Członkowie grupy przedstawiają się po kolei, a niema dziewczyna przemawia po raz pierwszy: „To już koniec”.

Ostatnia scena ukazuje Jofa, Mię i ich syna bezpiecznych w wozie. Jof interpretuje przetaczającą się burzę jako znak, że Anioł Śmierci ich ominął. O świcie Jof ma kolejną wizję – widzi rycerza i jego towarzyszy prowadzonych przez Śmierć w tańcu na tle wzgórza – symbolicznej Danse Macabre.

Analiza

Siódma pieczęć, osadzona w średniowiecznych realiach (połowa XIV wieku), oparta jest na jednoaktowej sztuce teatralnej wystawionej po raz pierwszy 18 marca 1955 pt. Malowidło na drewnie (Trämålning). Siódma pieczęć to metaforyczna opowieść o powracającym z wyprawy krzyżowej rycerzu, który staje do szachowego pojedynku ze Śmiercią – stawką w nim jest jego życie. W filmie tym Bergman daje wyraz swoim inspiracjom średniowiecznym malowidłem ściennym Śmierć grająca w szachy z kościoła w Täby w okolicach Sztokholmu.

Film oddaje atmosferę średniowiecznej Europy, przepełnionej śmiercią, stojącej w obliczu zarazy. Reżyser eksponuje rolę średniowiecznego Kościoła w kreowaniu wszechobecnego strachu społeczności przed zarazą, mającą być karą za grzechy. Siódma pieczęć jest jednocześnie traktatem filozoficznym o wymowie bliskiej egzystencjalizmowi, który wprowadza do twórczości Bergmana wątki stanowiące w przyszłości o jej wyjątkowym charakterze. Po raz pierwszy reżyser ukazuje na zasadach kontrastu Jönsa, hołdującego wartościom materialistycznym, i Blocka, rycerza poszukującego sensu swojego istnienia, nieodnajdującego Boga, pierwowzoru dylematów znanych z Trylogii pionowej.

Obsada

• Gunnar Björnstrand – Jöns
• Max von Sydow – Antonius Block
• Inga Landgré – Karin, żona Blocka
• Bibi Andersson – Mia
• Nils Poppe – Jof
• Bengt Ekerot – Śmierć
• Åke Fridell – Plog, kowal
• Inga Gill – Lisa, żona Ploga
• Maud Hansson – wiedźma Tyan
• Erik Strandmark – Jonas Skat
• Gunnel Lindblom – dziewczyna
• Gunnar Olsson – malarz
• Bertil Anderberg – Raval
• Anders Ek – mnich

Linki zewnętrzne

• Siódma pieczęć w bazie IMDb (ang.)
• Siódma pieczęć w bazie Filmweb